แนะนำเทคนิคการปลูกมะนาวสู้แล้ง โดย สง่า ศรีแจ้

เทคนิคการปลูกมะนาวสู้แล้ง

เดินเข้าไปจ่ายตลาดสดในช่วงเดือนมีนาคม-เมษายน-พฤษภาคม ล่วงเลยไปถึงเดือนมิถุนายน คุณพ่อบ้านคุณแม่บ้านหลายคนบ่นกันพึมพำว่าช่วงนี้มะนาวแพงหูฉี่ที่สุนในรอบปี

ปีนี้ก็เหมือนกัน มะนาวขนาดเบอร์เล็กสุดราคา 1.50-3 บาท เบอร์ใหญ่สุดราคา 3-5 บาท ส่วนราคาที่แม่ค้าขายให้กับผู้บริโภคนี้เล่นเอาแม่ค้าขายต้มยำ ตำบักหุ่ง(ส้มตำ) ถึงกับเป็นงง…? ไปเลยเชียวละ

ถ้าเป็นเกษตรกรรายใดมีมะนาวขายในช่วงเดือนดังกล่าว คงจะยิ้มแย้มแจ่มใสกันไปตามๆ กัน แต่ใช่ว่าเกษตรกรจะยิ้มกันได้ทุกราย เพราะหน้าแล้งมะนาวขาดแคลนติดผลออกลูกยากมาก ผลไม่ดก จะมีไม่กี่ลูกด้วยเหตุนี้จึงทำให้มะนาวราคาแพงหนักหนา

คุณสมิทธ์  เพชรานนท์ หัวหน้าหน่วยพัฒนาที่ดินที่ 1 สถานีพัฒนาที่ดินบอกว่า เห็นจะไม่จริง เชิญตามไปดูที่สวนของหมอดินอาสา คุณสง่า  ศรีแจ้ อยู่บ้านเลขที่ 25 หมู่ที่ 6 ตำบลไร่สะท้อน อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี เป็นเกษตรกรอีกรายหนึ่งที่ปลูกมะนาวออกผลตลอดปี โดยเฉพาะการปลูกมะนาวหน้าแล้งของเขาขณะนี้ออกลูกดกมากมาย กำลังเก็บขายอยู่ทุกๆ วันอาทิตย์ ได้อาทิตย์ละหลายหมื่นทีเดียว แนะนำ เทคนิคการปลูกมะนาวสู้แล้งยุคใหม่ สูตรบังคับสารเคมี ให้ได้ผลดีที่สุด

“คุณสง่า” หมอดินอาสาเพชรบุรีเล่าว่า พื้นที่ปลูกสวนมะนาวมีอยู่ 10 ไร่ให้ผลผลิตเต็มที่เมื่อมะนาวอายุ 4 ปี ซึ่งมีอยู่จำนวน 3 ไร่ ส่วนที่เหลือเป็นมะนาวอายุประมาณ 2 ปี ให้ผลผลิตเหมือนกันแต่ยังให้ผลผลิตออกผลไม่มากมายเท่าไรนัก สภาพสวนเป็นแบบสภาพดินดี ร่วนซุยมากมีขุยไส้เดือนเต็มไปหมด มะนาวดกจนบางต้นกิ่งหักลงมา ส่วนที่ไม่หักนั้นก็มีมากมาย ต้องใช้ไม้รวกขึ้นค้างค้ำยันกิ่งรับน้ำหนักผลดกที่โน้มต้นลงมาไว้ตลอดทั้งสวน

ก็น่าสงสัยว่า...คุณสง่า หมอดินอาสา “บังคับมะนาวออกนอกฤดูหรือเปล่า”

คำตอบก็คือ “เปล่าครับ เขาปล่อยตามธรรมชาติมันดกของมันเองไม่มีการบังคับต้นมะนาวเลย ปล่อยให้มันออกผลผลิตตามธรรมชาติ ที่เห็นให้ผลผลิตเยอะอย่างนี้เขาเอาใจใส่ปรับปรุงดินอยู่สม่ำเสมอ”

ณ ที่สวนของคุณสง่าแห่งนี้ ดินที่นี่จึงร่วนซุย มีหน้าขึ้นบางๆ ปกคลุมไปทั่ว มีเศษหญ้าทับถมอยู่บนพื้นดินทั่วไป แสดงให้เห็นว่าพอตัดหญ้าแล้ว เจ้าของแปลงจะทิ้งหญ้าคลุมดินเอาไว้อย่างนั้น ไม่ได้เก็บกวาดไปเผาหรือเอาไปกองไว้มุมใดมุมหนึ่งรวมกันเหมือนบางสวน นอกจากนั้นยังทำปุ๋ยหมักบำรุงดินเอาไว้กองใหญ่ มีร่องรอยการใส่ปุ๋ยรอบคอกรอบทรงพุ่มเป็นปริมาณมากทีเดียว

“คุณสง่า” บอกว่า การดูแลดินใช้วิธีเลียนแบบธรรมชาติป่าครับ ที่ดินแต่เดิมเป็นดินแย่มาก ดินแข็งแน่น ไม่มีธาตุอาหารปลูกอะไรก็ไม่ขึ้น ไม่โต เจ๊งมาหลายรอบ ที่ดินผืนนี้ปลูกมะม่วงก็เจ๊ง เพราะว่าต้นมันไม่โตให้ผลน้อย ไม่คุ้มทุน ตอนนั้นตนไม่มีความรู้ในเรื่องดินเลย นึกแต่ว่าถ้าปลูกใส่ปุ๋ยเคมีเข้าไปต้นไม้โตก็ได้ผลผลิต แต่ทำเข้าจริงๆ ไม่ใช้อย่างที่คิด เนื่องจากดินตรงนี้พอปลูกพืชนานๆ ดินมีความเป็นกรดสูง เพราะใส่ปุ๋ยเคมีมาตลอด ไม่มีการบำรุงดินด้วยวัสดุบำรุงดินชนิดอื่นเลย

เขาบอกว่า “ชีวิตการทำสวนนั้นก็ย่ำแย่ ไม่รู้จะทำอย่างไร ที่ดินก็ปลูกอะไรไม่ขึ้น ทำไปก็ไม่คุ้มทุนมีแต่ความเสี่ยงและเผลอๆ หมดตัว” พอดี “คุณสง่า” ทราบข่าวว่าเขามีการฝึกอบรมหมอดินอาสา คนที่ไปอบรมแล้วนั้นจะได้เรียนรู้เทคนิคการปรับปรุงบำรุงดินที่ให้ผลผลิตที่ได้ผลดีขึ้น วิธีการแบบง่ายๆ คุณสง่าก็เลยมีโอกาสไปอบรมกับเขา เริ่มเป็นหมอดินอาสาประจำหมู่บ้านมาตั้งแต่ปี 2538

จนกระทั่งปัจจุบันนี้หลังจากผ่านการฝึกอบรมหมอดินอาสาแล้ว วิถีเกษตรกรรมของคุณสง่าเปลี่ยนไปจากเดิม เขาได้เรียนรู้ในเรื่องดินเรื่องการทำเกษตรอินทรีย์เลียนแบบธรรมชาติ เรื่องการทำปุ๋ยหมัก ปุ๋ยอินทรีย์น้ำ และลดการใช้ปุ๋ยเคมี รวมทั้งยาฆ่าแมลงในแปลงเกษตร

“คุณสง่า” นำกิจกรรมต่างๆ ของกรมพัฒนาที่ดินเข้ามาช่วยในการแก้ปัญหาดิน โดยเก็บตัวอย่างดินส่งตรวจวิเคราะห์ความอุดมสมบูรณ์ของดิน ความเป็นกรดเป็นด่าง และใช้ปุ๋ยเคมีที่ถูกต้องเหมาะสม เขากลับไปพัฒนาที่ดินของตัวเอง เริ่มปรับปรุงดินโดยการลดปุ๋ยเคมีลง หันมาบำรุงดินด้วยการใส่ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก ปุ๋ยอินทรีย์น้ำ ร่วมด้วยเศษใบไม้ ใบหญ้า และปุ๋ยชีวภาพ คุณสง่าบอกว่ ตั้งแต่วันนั้นจนวันนี้ใบไม้หรือเศษหญ้าเป็นวัสดุที่มีค่า ที่ตัดแล้วเก็บกวาดจากแปลงเกลี่ยให้มันทับถมในสวนนั่นเอง

“เป็นวิธีธรรมชาตินะครับ เลียนแบบธรรมชาติ เพราะว่าในป่าดงที่เราคิดว่าดินดี ป่าเปิดใหม่ดินดีปลูกอะไรไม่ต้องใส่ปุ๋ยก็ได้ผลผลิตดี มีธาตุอาหารพืชครบถ้วน เพราะว่าดินได้สะสมธาตุอาหารจากการหมักหมม ของเศษใบไม้ กิ่งไม้ที่ร่วงหล่นทับถมกันมีอินทรีย์วัตถุอยู่บนดินนั่นเอง”

ประโยชน์ของใบไม้ กิ่งไม้ ผลไม้ร่วมทับถมลงมา รวมทั้งหญ้าหรือวัชพืชขนาดเล็ก จะเป็นตัวที่กันความร้อนจากอากาศเบื้องบนไม่ให้ตกกระทบกับพื้นดินโดยตรง รวมทั้งช่วยรักษาความชื้นในดินเอาไว้ด้วย

จุลินทรีย์ที่มีอยู่ในธรรมชาติและความชื้นที่พอเหมาะ ก็สามารถย่อยสลายอินทรีย์วัตถุต่างๆ เหล่านั้นให้กลายเป็นปุ๋ยเป็นธาตุอาหารพืชสะสมอยู่ในดิน ทำให้ดินมีโครงสร้างที่ดี มีส่วนของน้ำและอากาศแทรกซ้อนอยู่ในบริเวณที่เหมาะสม ประกอบกับในป่าไม้ไม่มีสารเคมีกำจัดโรคแมลง หรือยาฆ่าแมลง หรือยาฆ่าหญ้า ทำให้ไส้เดือนสามารถใช้ดินเป็นที่อยู่อาศัยได้ และไส้เดือนก็เป็นสัตว์ที่ช่วยพรวนดินให้ดินร่วนซุย รวมทั้งอาจเป็นตัววัดความอุดมสมบุรณ์ของดินด้วย ทั้งหมดนี้คือเรื่องราวคำบอกเล่าของหมอดินอาสาเพชรบุรี... “คุณสง่า  ศรีแจ้”

ที่ดินของ “คุณสง่า” ได้รับการปรับปรุงพัฒนาด้วยการเลียนแบบธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง ในขณะเดียวกัน “คุณสง่า” ก็ยอมรับเทคโนโลยีใหม่ๆ ที่เจ้าหน้าที่กรมพัฒนาที่ดิน สถานีพัฒนาที่ดินเพชรบุรี เข้ามาให้คำแนะนำและสอนให้ทำปุ๋ยอินทรีย์ ปุ๋ยชีวภาพ รวมทั้งปุ๋ยน้ำหมักชีวภาพ หรือปุ๋ยอินทรีย์น้ำจากผลไม้ด้วยและใช้หญ้าแฝกปลูกร่วมในส่วนเพื่อฟื้นฟูสภาพดินให้ดินร่วนซุยเร็วขึ้น อีกยังช่วยคลุมดินรักษาความชุ่มชื้น

“คุณสง่า” เล่าต่อไปว่า ผมได้รับความรู้มาจากการฝึกอบรมหมอดินอาสาเอาสารเร่ง พด. ที่คุณสมิทธ์   เพชรานนท์ หัวหน้าหน่วยพัฒนาที่ดินที่ 1 สถานีพัฒนาที่ดินเพชรบุรี แนะนำวิธีมาปรับปรุงบำรุงดินแล้วสังเกตว่าได้ผลดี สภาพแวดล้อมต่างๆ ก็ดีขึ้น วิธีการก็คือนำเอาเชื้อจุลินทรีย์สารเร่ง พด.1 มาทำปุ๋ยหมักแห้งมาผสมกับมูลวัว แล้วก็เอาเชื้อจุลินทรีย์สารเร่ง พด.2 มาทำปุ๋ยอินทรีย์น้ำหมักกับมะม่วงในส่วนที่ร่วงหล่นมา

ปลูกมะนาวสู้แล้ง

ตรงหน้าสวน “คุณสง่า” ทำถึงหมักเอาไว้เปิดดูกำลังได้ที่ทีเดียว คุณสง่าบอกว่าเมื่อหมักแล้วก็จะเอามารดตามพื้นดิน ตามโคนต้นมะนาว ทำให้ดินดีเพราะว่าเป็นปุ๋ยอย่างดี ต้นไม้เอาไปใช้เร็วและเหมือนกับการต่อเชื้อด้วย เพราะว่าจุลินทรีย์ในน้ำหมักก็มาต่อเชื้อแพร่ะกระจายในสวน ทำให้สามารถย่อยสลายพวกเศษใบไม้เศษวัชพืชที่ทิ้งปกคลุมอยู่ในแปลง ให้ย่อยสลายกลายเป็นอินทรีย์วัตถุที่เป็นประโยชน์ต่อพืชเร็วยิ่งขึ้น แต่ว่าไม่ได้ฉีดทางใบเพราะกลัวเชื้อราเข้าขั้วผล

“คุณสง่า” อธิบายว่า “การรดน้ำบ่อยๆ เพื่อไม่ให้ดินเกิดความแห้ง สภาพสวนก็เลยเป็นอย่างนี้คือดินมีปุ๋ยอินทรีย์พร้อม จากนั้นใส่ไดโน่ 2000 ร่วมด้วยตัวนี้ผมรู้จักมานานแล้วเพราะว่าคุณสมิทธิ์แนะนำว่าดีจริง ผมใช้มาตลอดก็ได้ผลดีจริงๆ ครับ ทำให้ต้นแข็งแรงสมบูรณ์ติดผลดกไม่ร่วงด้วย”

ผลผลิตมากอย่างนี้ก็ยังประหลาดใจไม่หาย จึงถามให้แน่ใจอีกว่าช่วงที่มะนาวให้ผลเยอะไม่ได้แอบบังคับให้มันออกนอกฤดูแน่หรือ? คุณสง่าบอกว่าเปล่าเลย มันเป็นของมันอย่างนี้เอง ก็งงเหมือนกันที่ว่ามันเยอะอาจเป็นเพราะการบำรุงดินในช่วงที่ผ่านมานั้นเหมาะสมเพียงพอกับความต้องการของพืชจริงๆ เนื่องจากเขาใส่ปุ๋ยเต็มที่ ได้น้ำเต็มที่ นอกจากนั้นยังเสริมด้วยปุ๋ยเคมีเพราะมีธาตุอาหารที่จำเป็นสำหรับพืชเข้าไปอีกด้วย เพราะหวังว่าจะได้ผลผลิตเยอะในช่วงหน้าร้อนเหมือนกัน ซึ่งก็ได้ผลจริงๆ

“ปุ๋ยเคมีนี่ผลใส่น้อยมากไม่ถึงหนึ่งในสิบที่ใส่แบบสมัยก่อน ผลผลิตก็ได้อย่างนี้ เห็นเขาบอกว่าตอนนี้ไม่มีที่ไหนจะเยอะเท่าที่สวนผมแล้วนะครับ จริงหรือเปล่าก็ไม่ทราบ เพราะว่าผมไม่ได้ไปดูที่อื่นเลย แต่ว่าเพื่อนๆ และคนดูงานก็มากันที่สวนผมเยอะทุกวัน เขามาดูผลผลิตกัน”

ตอนนี้ “คุณสง่า” มีรายได้อาทิตย์ละหลายหมื่นบาท ในขณะที่แต่ละวันก็ต้องเก็บให้กับแม่ค้ารายประจำอีกวันละ 550 ลูก ลูกละ 1.50-3 บาท “คุณสง่า” บอกว่า ลำพังแค่เก็บมะนาวอย่างเดียวแทบไม่มีเวลาว่าง ตอนนี้ราคาดี ได้ผลบนต้นเยอะก็เลยมองว่าดก เนื่องจากไม่เอาผลออกเลย แต่ผลจะไม่ใหญ่มากนัก เก็บขนาดเล็กอย่างเดียวก็ขายได้แล้ว อ่านเพิ่มเติม วิธีปลูกมะนาว อีกทางเลือกของการเพิ่มรายได้

คือเราได้ผลมะนาวออกลูกมากขนาดนี้ จะให้ผลโตมันไม่ได้แล้วครับ มันจะต้องเป็นขนาดเล็กอย่างเดียว แต่ว่าขนาดมะนาวลูกเล็กก็ยังมีน้ำเยอะและมีกลิ่นหอม ผลเปล่งปลั่งไม่เหลืองซีด จะเก็บเฉพาะที่แก่จัดแล้วจะไม่เริ่งเก็บมะนาวไม่มีคุณภาพไปขาย ถึงจะราคาดีก็เถอะ ถ้าคำนวณดูแล้วสมมติว่าผลเล็กเราไว้บนต้นได้ 2000 ลูกก็จะได้เงินมากกว่าที่เราเด็ดลูกทิ้ง แล้วไว้แค่ 4-5 ร้อยลูกเพื่อที่จะให้ลูกมันใหญ่
ผลใหญ่จะได้ราคาอยู่ประมาณ 4-5 บาท ลองคำนวณดูก็จะรู้ว่าได้เงินต่างกันจริงๆ ที่เป็นดังนี้คุณสง่าบอกว่าเพราะช่วงนี้มะนาวไม่ค่อยมี ในช่วงมะนาวขาดแคลนผลเล็กแม่ค้าก็ไม่เกี่ยงขอให้มีน้ำ แต่ถ้าช่วงมะนาวเยอะต่อให้มะนาวลูกใหญ่ๆ อาจจะไม่มีคนอื่นซื้อก็ได้ หรือซื้อแต่ว่าราคาจะต่ำมาก เวลาช่วงมะนาวเยอะล้นตลาดราคาถูก คนซื้อจะไม่รับประทานมะนาวผลเล็กเช่นกัน

คุณสมิทธิ์  เพชรานนท์ หัวหน้าหน่วยพัฒนาที่ดิน 1 สถานนีพัฒนาที่ดินเพชรบุรี กล่าวว่า ได้เข้ามาแนะนำและให้ความรู้ในเรื่องดินแก่สวนของคุณสง่านานแล้ว เพราะคุณสง่าสามารถที่จะยอมรับสิ่งใหม่ๆ ที่ทางราชการแนะนำให้ด้วยความเต็มใจ จนกระทั่งปัจจุบันแปลงมะนาวของคุณสง่าได้กลายเป็นแปลงสาธิตดูงานทางด้านดินของกรมพัฒนาที่ดิน ในเขตจังหวัดเพชรบุดีนี้ด้วย

“ผลจากความตั้งใจจริงของคุณสง่าหมอดินอาสาคนเก่งของเรา ในวันนี้ประสบความสำเร็จมาจากพื้นฐานการเกษตรการปรับปรุงดิน ถ้าทุกคนทำได้อย่างคุณสง่าก็จะทำให้ที่ดินแปลงเกษตรดีขึ้น ผลผลิตดีขึ้น สร้างมูลค่าเป็นรายได้เหมือนอย่างคุณสง่าเขาได้ครับ”

“คุณสง่า” บอกว่า ปีนี้เหมือนโชคช่วย เพราะสร้างบ้านค้างเอาไว้จะสร้างให้เสร็จเสียที จากเงินก้อนใหญ่ที่จะได้จากการขายมะนาวทั้งหมดในสวนในช่วง 2 เดือนนี้ จะเป็นเงินเท่าไรก็ไม่ทราบได้ แต่ติดว่าจะต่อเติมบ้านให้แล้วเสร็จ และเก็บเงินไว้เป็นทุนสำหรับทำการเกษตรในเบื้องหน้าต่อไป