มะนาว ไม้เศรษฐกิจและสมุนไพร ชื่อเรียกขานกันในท้องถิ่น

มะนาว ชื่อเรียกขานกันในท้องถิ่น

• แถวเขมร-สุรินทร์ เรียก โกรยชะม้า หรือ โกรจชะมรร
• แถวกะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน เรียก ปะนอเกล มนอเกละ หรือมะเน้าด์เล
• แถวกะเหรี่ยง-กาญจนบุรี เรียก ปะโหน่งกลยาน
• ทางเหนือ เรียก ส้มนาว
• เชียงใหม่ เรียก ส้มมะนาว หรือ มะลิง
• แถวมลายู เรียก ลิมานีปี
• ฝรั่งเรียก เลมอน (Lemon)

คำว่า “Lemon” หรือ มะนาว ในภาษาอังกฤษ หมายถึงผลส้มอีกชนิดหนึ่งที่หัวท้ายมน ไม่ใช่ผลกลมอย่างมะนาว ส่วนมะนาวเทศ (Triphasia trifolia) เป็นพืชวงศ์เดียวกับ (Rutaceae) แต่ต่างสกุล

แต่กับมะนาวควายหรือส้มซ่า (Citrus medica Linn. Var. Linetta) เป็นพืชสกุลส้มเช่นเดียวกัน แต่ต่างสปีชีส์กัน

ชื่อสามัญ : Lime, Common Lime

สำหรับชื่อสามัญมีเรียกขานกันอีกหลายภาษี เช่น ในภาษีอังกฤษเรียก Mexican Lime, West Indian Lime, และ Key Lime หรือเรีก Lime สั้นๆ สาเหตุที่มะนาวมีการเรียกหลายชื่อ ก็เพราะมะนาวเป็นพืชที่อยู่ตามถิ่นต่างๆ มาก จึงมีการเรียกชื่อไปตามท้องถิ่นนั้นๆ

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Citrus aurantifolia Swing  อยู่ในวงศ์ Rutaceae1111

มะนาวมีถิ่นกำเนิดแถวอินเดีย ตอนเหนือและในประเทศแถบเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ จากการบันทึกทางประวัติศาสตร์การค้าในต่างประเทศ ระบุว่าต้นมะนาวเป็นพืชพื้นเมืองทางหมู่เกาะอินเดียตะวันออก แล้วก็เผพแพร่มายังทวีปเอเชียในประเทศที่มีภูมิอากาศร้อน มีการกล่าวกันว่าชาวอาหรับเป็นผู้นำมะนาวจากอินเดียไปสู่ประเปศปาเลสไตน์ และในทวีปยุโรป

สำหรับประเทศไทยนั้น มะนาวเข้ามาอยู่อาศัยนานมากแล้ว ด้วยที่ว่ามะนาวมีรสเปรี้ยวชาวบ้านจึงนำมาประกอบอาหาร กลายเป็นอาหารไทยหลายๆ ชนิดต้องพึ่งความเปรี้ยวของน้ำมะนาวในการปรุงรสชาติ มะนาวจึงเป็นผลไม้คู่ครัวคนไทยมาจนทุกวันนี้

ผลมะนาว ในท้องถิ่น

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ลำต้น มะนาวเป็นไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นขนาดเล็ก แผ่กิ่งก้านสาขากว้าง เปลือกลำต้นสีเทาปนสีน้ำตาล กิ่งอ่อนสีเขียวอ่อน พอแก่สีจะค่อยๆ เข้มขึ้น ลำต้นมีหนาวแหลมแข็งไว้สำหรับทิ่มแทงคนมือบอนที่ชอบลักเก็บผลมะนาวของชาวบ้าน หนามมะนาวมักเกิดบริเวณซอกใบที่คอยตำซอกมือ

ใบ เป็นใบเดี่ยว สีเขียวอ่อนรูปไข่หรือยาวรี ปลายใบแหลม ขอบใบมีหยัก แผ่นใบกว้างประมาณ 3-6 ซม. ยาวประมาณ 6-12 ซม. ก้านใบสั้น มีปีกแคบหรือไม่มีปีกก็มีขึ้นอยู่กับชนิดของพันธุ์

ดอก เป็นดอกเดี่ยวหรือดอกช่อเกิดตามซอกใบ ดอกมีสีขาว กลีบเลี้ยงมีสีเขียวอ่อน กลีบดอกสีขาวใต้ท้องมีสีม่วงปน เกสรตัวผู้มีจำนวนมากประมาณ 20-40 อันตัดกันเป็นกลุ่มๆ ละ 4-8 อัน เกสรตัวเมียมีรังไข่ รูปร่างทรงกระบอก

ผล รูปไข่หรือรูปไข่ยาว ผลกลมก็มี ขึ้นอยู่กับชนิดพันธุ์ ผลอ่อนสีเขียวเข้ม ผลสุกจะมีสีเขียวอ่อน สีเหลือง หรือสีทอง มีต่อมน้ำมันที่ผิดเปลือกเนื้อสีเหลืองอ่อน เนื้อผลประกอบด้วยถุงเล็กๆ ใสๆ รูปไข่ เรียกว่า “กุ้ง” มากมายภายในกุ้งมีน้ำและกรดรสเปรี้ยว

เมล็ด ขนาดเล็ก รูปไข่ยาวรี ส่วนหัวเมล็ดมนท้ายแหลม มีเนื้อเยื่อสะสมอาหาร ภายในเป็นสีขาวใช้ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

ด้วยมะนาวเป็นพืชที่มีคุณประโยชน์ โดยเฉพาะจากการนำมาเป็นส่วนปรุงรสชาติอาหาร มะนาวจึงได้รับความนิยมมาก ปัจจุบันมีการปลูกมะนาวกันอย่างแพร่หลาย ทั้งเกษตรกรและประชาชนทั่วไปต่างก็ให้ความสนใจ ในเรื่องของการผลิตมะนาวให้ติดผลในช่วงหน้าแล้งกันมากขึ้น ทำให้มะนาวมีเพียงพอต่อการบริโภคกันภายในประเทศ

ซึ่งในอนาคตจะมีการผลิตมะนาวผลสดและมะนาวแปรรูปออกไปจำหน่ายยังต่างประเทศ และนั่นก็หมายถึงการนำเงินตราเข้าประเทศในภาคเกษตรอีกทางหนึ่งด้วย