สายพันธุ์มะนาว ที่นิยมปลูกในประเทศไทย

สัตว์โลกทั้งหลาย ทั้งมนุษย์ สัตว์ และพืช ต่างก็มีเชื้อสายชาติพันธุ์ด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น “มะนาว” ก็เช่นกันเป็นพืชที่มีรากเหง้าอยู่ประเทศอินเดียตอนเหนือ แล้วก็เผยแพร่หลายเทือกเถาเหล่ากอลงสู่ทวีปเอเชียจนมาถึงประเทศไทยและเพื่อนบ้านในเอเซียน

รวมสายพันธุ์มะนาว ที่นิยมปลูกในประเทศไทย ทวีปเอเชีย

พันธุ์มะนาวที่มีรากเหง้านิยมปลูกกันในประเทศไทยมีหลายพันธุ์ แต่เดิมทีที่นิยมปลูกกันมากก็มี ได้แก่

มะนาวหนัง
ไม่ได้หมายความว่าเป็นมะนาวไม่ได้สามเสื้อโชว์เนื้อหนังล้วนๆ หรือมะนาวใส่เสื้อหนังแต่ประการใด นะ 555+ “มะนาวหนัง” เป็นมะนาวผลใหญ่เปลือกหนา รสเปรี้ยวจี๊ดจ๊าด กลิ่นหอมฉุน มีน้ำน้อย สามารถเก็บรักษาผลไว้ได้นาน

ลำต้น มีขนาดเล็กแตกกิ่งก้านเป็นพุ่ม สูงประมาณ 2-5 เมตร กิ่งอ่อนเป็นเหลี่ยมสีเขียวจาง เมื่อโตขึ้นเหลี่ยมจะลบเปลี่ยนเป็นกลม สีก็จะเขียวเข้มขึ้นแล้วก็เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ไปจนถึงกิ่งแก่จะเป็นสีเทา ตามกิ่งมีหนาวสั้นบ้างยาว บ้างเอาไว้ทิ่มแทงเนื้อคนเล่น เมื่อแก่หนามจะแห้งหลุดไปเอง

ใบ มะนาวขณะใบอ่อนจะมีสีเขียวจางเกือบเป็นสีขาว พอต้นโตขึ้นใบจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้ม ผิวใบด้านบนละเอียดเป็นมัน ปลายใบมนป้าน ใบมีร่องและเป็นหยัก

ดอก ขณะยังตูมสีเขียว บางต้นพบดอกสีม่วงหรือสีแดง เมื่อดอกตูมโตขึ้นกลีบในจะมีสีขาวชิดขึ้น ดอกมีกลีบในสีม่วงแดงหรือสีแดงเมื่อยังเล็กอยู่ แต่จะจางหายไปเป็นสีขาวเมื่อดอกตูมเต็มที่ พอดอกบานกลีบในจะเห็นมีปลายแหลมสีเหลืองจนดอกเปลี่ยนเป็นผล ขณะผลอ่อนลักษณะกลมยาว หัวท้ายแหลม ผลโตขึ้นหัวท้ายจะสั้นเข้าและมน ผลโตเต็มที่จะกลมค่อนข้างยาว

มะนาวไข่
ก็ไม่ได้หมายความว่ามะนาวตั้งท้องจะวางไข่ หรือมะนาวไข่เป็นฟองเหมือนไข่เป็ด-ไข่ไก่แต่ประการใด “มะมาวไข่” เป็นไม้พุ่มลำต้นขนาดเล็กสูงประมาณ 2-5 เมตร แตกกิ่งก้านสาขาไม่เป็นระเบียบ ใบกว้างปลายใบแหลม ผิวใบเป็นมันมีร่องใบ ดอกสีขาว ผลอ่อน กลมยาวหัวท้ายผลแหลม พอโตขึ้นหัวท้ายผลจะมนขึ้น เมื่อโตเต็มที่ผลจะกลมมน ผิวผลเรียบ เปลือกผลบาง ผลมีขนาดใหญ่กว่ามะนาวหนัง

มะนาวหนาว
มะนาว ไม้เศรษฐกิจและสมุนไพร ลำต้นเป็นพุ่มสูงประมาณ 2-5 เมตร แตกกิ่งก้านไม่เป็นระเบียบ กิ่งมักโน้มลง กิ่งอ่อนมีสีเขียวจางและเป็นเหลี่ยม กิ่งโตขึ้นจะกลมและมีสีเขียวจัดขึ้นจนถึงเขียวคล้ำ กิ่งแก่จะมีสีน้ำตาลหรือเทา ไม่มีหนาม บางต้นมีหนามบ้างแต่ก็เป็นหนามอ่อน และสั้นไม่แหลมคม พอกิ่งโตเต็มที่หนามจะแห้งเหี่ยวหลุดไป

ใบ ใบอ่อนสีเขียวจางเกือบเป็นสีขาวปนม่วง พอโตขึ้นใบจะเป็นสีเขียวเข้มและสีเขียวคล้ำเมื่อแก่ลง ใบละเอียดเป็นมัน ลักษณะใบค่อนข้างยาว ปลายใบมนขอบใบตื้น ฐานใบมนแผ่นใบกว้าง

ดอก ขณะยังเล็กสีเขียวปนม่วง เมื่อโตขึ้นจะเป็นสีม่วงแดง กลีบนอกของดอกตามของจะมีสีม่วงเมื่อใกล้ดอกบานสีม่วงจะจางลง ด้านนอกของกลีบบริเวณตรงกลางจะมีสีม่วงแดงจางหรือม่วงชมพู ก้านดอกตัวเมียสีม่วงจาง ดอกบานเต็มที่กว้างประมาณ 2-3 ซม.

ผล มีขนาดเล็กตรงกลางผลป้อมกว้าง ผลโตเต็มที่หัวผลและท้ายผลจะแป้น บริเณหัวบางผลจะมีคล้ายจุก มักมีร่อง ผลกลมแป้นคล้ายส้มเขียวหวานเปลือกผลเขียวคล้ำ เนื้อค่อนข้างแดง รสหวานจีดชอบกล กลิ่นฉุนมะนาวพันธุ์นี้ไม่นิยมปลูกกัน

มะนาวเตี้ย
ชื่อบอกกันตรงๆ ว่าต้นต้องเตี้ย พุ่มเตี้ย สูงประมาณ ½-1 เมตร นิยมปลูกเป็นไม้กระถางหรือในภาชนะต่างๆ ให้ผลเร็วกว่ามะนาวพันธุ์อื่นๆ ถ้าปลูกด้วยเมล็ดได้รับการบำรุงดีๆ ประมาณครึ่งปีก็ให้ผลแล้ว

ลักษณะลำต้นและกิ่งเหมือนกับมะนาวหนังและมะนาวไข่ มีหนาม ใบค่อนข้างยาว ปลายใบมน ดอกขณะตูมจะมีสีเขียวจางๆ โตขึ้นเป็นสีขาว ผลกลมมน ที่หัวผลมีจุก ก้นผลแป้น
มะนาวแป้น เป็นมะนาวที่กำลังได้รับความนิยมอยู่ในปัจจุบัน สามารถให้ดอกออกผลตลอดปี ยกเว้นช่วงแล้งมะนาวจะติดผลน้อยถึงไม่ติดผลเลยก็มี ผลมีขนาดกลาง ทรงผลแป้นเปลือกบาง น้ำในผลหอมฉุนเป็นที่ต้องการของผู้บริโภค

นอกนอกนี้ก็ยังมีนะนาวพันธุ์แม่ไก่ไข่ดก มะนาวพวง ฯลฯ จากพันธุ์มะนาวหลักมีการพัฒนาสายพันธุ์มะนาวได้มะนาวสายพันธุ์ดีต่างๆ เป็นที่นิยมบ้าง ไม่นิยมบ้างอีกมากมาย สายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมมีผู้ปลูกกันมาก ได้แก่ มะนาวพันธุ์แป้นรำไพ นอกนั้นก็ได้รับความนิยมลดหลั่นกันมาตามความชอบของผู้ปลูก จึงทำให้มีมะนาวหลากหลายสายพันธุ์ปะปนอยู่ในท้องตลาดให้ประชาชนได้บริโภคกัน พันธุ์มะนาวที่นิยมปลูกกันมากมีดังนั้น

พันธุ์แป้งรำไพ
เป็นมะนาวที่ได้รับความนิยมมากที่สุด ลักษณะผลมีจุดเด่น คือ ออกทรงแป้น ผลมีขนาดปานกลาง สีจะออกทางเขียวอ่อนๆ เปลือกบาง ผลสุกบีบดูจะนิ่ม ถ้าสุกแก่จัดจะออกสีเหลือง เมล็ดน้อย น้ำในผลมาก กลิ่นหอมฉุน เป็นลักษณะเฉพาะพันธุ์ที่โดดเด่นจึงได้รับความนิยม ลำต้นแตกทรงพุ่มออกข้างแผ่กว้างหนามและข้อสั้น ติดผลดก สามารถทำนอกฤดูได้ดี แต่จุดอ่อนข้อเสียคือเป็นโรคง่าย อ่อนแอต่อโรคแคงเกอร์และยางไหล เกษตรกรผู้ปลูกจะต้องดูแลเป็นพิเศษ

พันธุ์แป้นพิจิตร 1
เป็นมะนาวลูกผสมระหว่างมะนาวแป้นรำไพกับมะนาวน้ำหอมอุดร โดยนักวิชาการจากศูนย์วิจัยพืชสวนจังหวัดพิจิตรได้มะนาวพันธุ์ใหม่ให้ชื่อว่า “มะนาวพันธุ์พิจิตร 1” หรือ มะนาวแป้นพิจิตร 1” คุณสมบัติพิเศษคือทนต่อโรคแคงเกอร์ดี ติดผลดก และผลมีขนาดใหญ่ เปลือกค่อนข้างบาง มีน้ำมาก เมล็ดน้อยรสเปรี้ยวจัด ทรงผลกลมกึ่งแป้น เนื้อฉ่ำน้ำ ลักษณะทรงต้นค่อนข้างใหญ่ หนาวยาว ใบใหญ่เขียวเข้มช่วงข้อยาว แตกยอดลักษณะพุ่งขึ้น ลงปลูกโตเร็ว ติดผลเป็นพวงดกมาก

พันธุ์ด่านเกวียน
เป็นมะนาวพันธุ์ต้นสูงใหญ่ รากหยั่งลึก ลำต้นแข็งแรง ทนแล้งได้ดี สู้โรคแมลงต่างๆ เก่ง ติดผลเป็นพวง 3-5 ผล ออกทะลายตลอดปี มีน้ำเยอะเต็มผล ได้จากการค้นพบต่อขยายพันธุ์มะนาวทนแล้งโดย คุณณรงค์  รัตนจันทร์ ที่บ้านหมู่ 13 ตำนบด่านเกวียน อำเภอโชคชัย จังหวัดนครราชสีมา

พันธุ์แป้นดกพิเศษ
เป็นสายพันธุ์ที่คัดพันธุ์มาจากมะนาวแป้นรำไพ มีลักษณะที่โดดเด่นคือ ติดผลง่าย ผลใหญ่ เปลือกบาง น้ำมาก อันเป็นคุณสมบัติที่นิยมกัน ทรงต้นพุ่มใหญ่ หนามสั้น ทนต่อโรคแคงเกอร์ดี ติดผลเป็นพวงสวยมาก

มะนาวพันธุ์แป้นพิจิตร 1 ที่กำลังได้รับความนิยม

พันธุ์ตาฮิติ
หรือมะนาวน้ำหอมทูลเกล้า เป็นสายพันธุ์ต่างประเทศ ไม่มีเมล็ด ผลใหญ่ เปลือกหนา น้ำมาก เหมาะที่จะนำมาแปรรูปทำมะนาวพร้อมดื่มหรือมะนาวผง

พันธุ์แป้นสิรินนท์
เป็นมะนาวติดดอกออกผลตลอดปี ผลใหญ่ ทรงผลแป้น เปลือกบาง น้ำหอม ผลติดดก ลำต้นทรงพุ่มกว้างพอสมควร

พันธุ์เทพประทาน
ผลใหญ่ ดก ไม่มีเมล็ด รสเปรี้ยว น้ำมาก กลิ่นหอม

พันธุ์มะนาวยักษ์
มีผลใหญ่สมชื่อ ทางกรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าเป็นมะนาวยักษ์จัดเป็นพืชตระกูลส้ม ไม่มีเมล็ด

พันธุ์แป้นพวง
หรือ แป้นเกษตร เป็นอีกพันธุ์หนึ่งที่กำลังนิยมปลูกกัน ก็เนื่องมาจากติดผลเป็นพวงชวนซื้อชวนปลูก ผลมีขนาดกลาง เปลือกบาง น้ำมาก รสเปรี้ยวจัด เมล็ดน้อย

พันธุ์แม่ไก่ไข่ดก
เป็นพันธุ์ที่มีมานานแล้ว ติดผลดกมากจึงได้รับฉายาว่า “แม่ไก่ไข่ดก” ผลใหญ่ติดเป็นพวง น้ำมาก กลิ่นหอม ให้ผลตลอดปี

พันธุ์แป้นจริยา
เป็นมะนาวที่มีจะเด่นทางด้านเปลือก คือ เปลือกบางมาก น้ำเยอะ รสเปรี้ยวจัด มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว

พันธุ์แป้นวิเศษ
เกิดจากลูกผสมระหว่างพันธุ์แป้นรำไพกับแป้นพิจิตร ได้ลูกได้หลานที่อำเภอวิเศษชัยชาญ จังหวัดอ่างทอง ผลออกทางมะนาวแป้นแต่ใหญ่กว่า เปลือกบาง น้ำมาก เมล็ดน้อย บีบน้ำออกหมดทิ้งผล ติดผลดกมาก กำลังได้รับความนิยม

มะนาวพันธุ์แป้นพิจิตร 1 ที่กำลังได้รับความนิยม

พันธุ์แป้นสีคิ้ว
เกิดที่อำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมา จุดเด่นผลใหญ่ ติดผลดก น้ำมาก กลิ่นหอม

พันธุ์แป้นไร้หนาม
ลักษณะต้นตามชื่อเรียกขานคือ ไม่มีหนาว ทนต่อโรคแคงเกอร์ดีมาก ผลคล้ายมะนาวแป้น แต่ติดไม่ดกเท่า

นอกจากนี้ก็มีมะนาวสายพันธุ์อื่นๆ ที่กระจายอยู่ตามภูมิภาคทั่วประเทศรวบรวมแล้วกว่า 100 สายพันธุ์ซึ่งไม่ได้รับความนิยมเท่าที่ควร

สำหรับเกษตรกรที่จะซื้อหากิ่งพันธุ์มะนาวไปปลูก ก็ขอให้ศึกษาในเรื่องสายพันธุ์ให้ดีก่อนที่จะตัดสินใจปลูก ต้องดูว่าจะปลูกเพื่อบริโภคเองหรือเพื่อทำเป็นการค้า เมื่อตัดสินใจแล้วก็ขอเชิญช็อปปิ้งพันธุ์มะนาวกันได้เลย